Sınaq müddəti: nə üçün lazımdır, nə qədər davam edir və onu necə keçmək olar

Sınaq müddəti nədir?
Bu, işəgötürənin yeni əməkdaşı, əməkdaşın isə iş yerini qiymətləndirdiyi dövrdür. İşəgötürən baxır ki, işçi öhdəliklərinin öhdəsindən gəlirmi, işçi isə kollektivdə özünü rahat hiss edib-etmədiyini, işin gözləntilərinə uyğun olub-olmadığını müəyyənləşdirir. Əgər nəsə alınmasa, tərəflər əlavə çətinliklər olmadan əmək münasibətlərinə son qoya bilərlər.

Sınaq müddəti nə qədər davam edir?

• Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə  3 ayı keçməməlidir
• 6 ay – rəhbərlər, baş mühasiblər, onların müavinləri, filial və nümayəndəlik əməkdaşları üçün; bununla bağlı əmək müqaviləsində xüsusi qeydlər olmalıdır və bu daha çox müddətli müqavilələrə aiddir.
• 2 həftə – 2–6 ay müddətinə əmək müqaviləsi bağlayan işçilər üçün.

Müəyyən şirkətdə sınaq müddətinin uzunluğu əmək müqaviləsində göstərilir, lakin bu müddət yuxarıdakı hədləri keçməməlidir.

Sınaq müddəti əmək haqqına necə təsir edir?

Adətən, sınaq müddətində əmək haqqı əsas iş dövründəki ilə eyni olur. Qanunla, müqavilədə xüsusi qeyd olunmayıbsa, maaşı azaltmaq qadağandır.

Əsas məqamlar:

• Əgər müqavilədə mükafat və əlavələr nəzərdə tutulubsa, onlar yalnız sınaq müddətini uğurla keçdikdən sonra verilə bilər.
• Əgər vəzifə üzrə əmək haqqının mərhələli artımı planlaşdırılıbsa, bu, müqavilədə ayrıca göstərilməlidir.

Müqaviləni imzalamazdan əvvəl, sınaq dövründə maaşın azaldılıb-azaldılmadığını mütləq dəqiqləşdirin.

Sınaq müddətində işdən necə çıxmaq olar?

İşçi öz istəyi ilə işdən çıxa bilər, bunun üçün işəgötürəni 3 gün əvvəl xəbərdar etməlidir.

Addımlar:

1.     Ərizə hazırlayın və orada işdən azad olma tarixini və səbəbini (“öz istəyimlə”) qeyd edin.

2.     Ərizəni işəgötürənə təqdim edin – şəxsən və ya poçtla (təsdiqli məktubla).

3.     Üç gün işləyin (lakin işəgötürən razılaşarsa, bu şərt aradan qaldırıla bilər).

4.     Son iş günü hesablamanızı və sənədlərinizi alın – əmək kitabçası və istifadə olunmamış məzuniyyət üçün kompensasiya daxil olmaqla.

İşəgötürən də sınaq müddətində işçini işdən çıxara bilər, amma yalnız sübut edə bilsə ki, işçi öhdəliklərini yerinə yetirə bilmir. Bu halda, faktlar sənədləşdirilməlidir, işçiyə 3 gün əvvəl xəbər verilir və səbəb rəsmi qaydada əmrdə göstərilir. İşçi razı deyilsə, məhkəməyə müraciət edə bilər.

Sınaq müddətini necə uğurla keçmək olar?

• Şirkəti və onun mədəniyyətini öyrənin. Dəyərləri, iş qaydalarını və komanda prinsiplərini anlayın.
• Öhdəliklərinizi aydın bilin. Gözləntiləri başa düşmək nəticə göstərməyə kömək edir. Rəhbərlikdən vəzifə və göstəriciləri dəqiqləşdirməyi xahiş edin.
• Sual verməkdən çəkinməyin. Bu, zəiflik deyil, əksinə, öyrənmək və səhvlərdən yayınmaq üsuludur.
• İnkişaf göstərin və təşəbbüskar olun. Məsələn, prosesi optimallaşdırmaqla bağlı ideyalar təklif edin və ya həmkarınıza kömək təklif edin.
• Münasibətləri qoruyun. Kollektivlə mehriban olmaq peşə bacarığı qədər vacibdir.
• Nəticələrinizi qeyd edin. Gördüyünüz işləri və nailiyyətləri yazın – bu, sınaq müddətinin sonunda faydalı olacaq.
• Rəy istəyin. Vaxtaşırı rəhbərlikdən geribildirim almaq səhvləri vaxtında düzəltməyə kömək edəcək.

Sınaq müddətində işçini işdən çıxara bilərlərmi?

Bəli, amma yalnız əsaslı səbəblər olduqda. İşəgötürən sübut etməlidir ki, işçi öhdəliklərini yerinə yetirmir, məsələn:

• tapşırıqları mütəmadi yerinə yetirmir və ya səhvlərlə yerinə yetirir;
• əmək intizamını pozur;
• vəzifə üzrə kifayət qədər bacarıq göstərmir.

Proses belə gedir:

1.     Pozuntular sənədləşdirilir (gecikmələr, zəif nəticələr və s.).

2.     Rəhbərlik rəy verir və düzəlmə üçün vaxt tanıyır.

3.     Əgər dəyişiklik yoxdur, xəbərdarlıq və aktlar tərtib olunur.

4.     İşdən azad etmə qərarı verilir və işçiyə 3 gün əvvəl bildirilir.

5.     Rəsmi əmrlə sənədləşmə aparılır, hesablamalar ödənilir.

Əgər işçini “sadəcə xoşuma gəlmədi” səbəbi ilə çıxarırlar — bu, qanun pozuntusudur. Belə hallarda əmək müfəttişliyi və ya məhkəmə vasitəsilə müdafiə olunmaq mümkündür.

Sınaq müddəti təkcə işəgötürənin yox, həm də işçinin şirkətin ona uyğun olub-olmadığını anlamaq imkanıdır. Əgər iş şəraiti və ya kollektiv sizi qane etmirsə, bunu ilk üç ayda dərk edib qərar vermək daha doğrudur, nəinki uzun müddət narazılıqla işləmək.